Šta je pokazalo istraživanje ICES-a o mentalnom zdravlju generacije Z?
Osobe rođene nekoliko godina pre i posle 2000. godine osetljivije su na stanja poput šizofrenije od onih koji su odrastali ranije, pokazuje istraživanje Kanadskog lekarskog udruženja (ICES). Zašto?
Ljudima u dobi od 14 do 20 godina češće se dijagnostikuju psihotični poremećaji, uključujući šizofreniju, u poređenju sa onima koji su rođeni ranije. Na ovo ukazuju podaci velike studije u Ontariju, objavljenoj početkom februara 2026. u časopisu Canadian medical association journal (CMAJ), koja ispituje 30 godina podataka.
Istraživači su pregledali zdravstvene administrativne podatke više od 12 miliona stanovnika Ontarija rođenih između 1960. i 2009. godine kako bi potražili slučajeve psihotičnog poremećaja. Stanovnici su morali da imaju najmanje 14 godina kako bi bili prihvatljvi za analizu.
Među informacijama u razdoblju od 30 godina, istraživači su otkrili više od 152.000 dijagnoza psihotičnog poremećaja, kao što je šizofrenija – s godišnjom stopom koja se povećava za 60 odsto za one u starosnoj dobi od 14 do 20 godina. Ta stopa ostaje ista ili opada za one u uzrastu od 21 do 50 godina.
Procenjuje se da osobe rođene od 2000. do 2004. imaju 70 odsto veću stopu novih dijagnoza psihotičnih poremećaja u poređenju sa onima rođenima od 1975. do 1979. godine. Ukupan broj ljudi s dijagnozom psihotičnog poremećaja do 30. godine povećao se za 37,5 odsto za one rođene od 1990. do 1994. u usporedbi s onima rođenima od 1975. do 1979. godine. Povećanje psihoze tokom vremena bilo je isto i za muškarce i za žene, iako su muškarci ostali izloženi većem riziku tokom perioda istraživanja.
Rezultati istraživanja pokazuju da je u starosnoj dobi od 14 do 20 godina stopa devedesetih bila 62,5 na 100.000 ljudi i porasla je na gotovo 100 slučajeva na 100.000 do kraja studije.
Autori studije rekli su da, iako su dokazi o promenama u godinama rođenja u psihotičnim poremećajima ograničeni, dve nedavne studije iz Danske (2024) i Australije (2023) takođe su otkrile identične rezultate u dijagnozama kod mlađih osoba.
Doktor Danijel Miran, naučnik u ICES-u i na Institutu za zdravstvena istraživanja Brujer, koji je istraživanje sproveo s kolegama iz Opšte bolnice Nort Jork i Istraživačkog instituta bolnice u Otavi, sugeriše nekoliko mogućih razloga za ovakve rezultate – stariju roditeljsku dob, stres povezan sa socioekonomijom i migracijama i porast nekih negativnih iskustava u detinjstvu poput zlostavljanja u poslednjim decenijama.
I dodao da „uočeni trendovi otvaraju važna pitanja o mogućim uzrocima i posledicama sve većeg broja dijagnoza psihotičnih poremećaja”. Navodi i da verovatno ne postoji objašnjenje, ali je korištenje droga – uključujući kanabis, stimulanse, halucinogene i sintetičke droge – nazvao vodećom mogućnošću koja doprinosi rastu stope tokom 20 godina.
Psihijatrica Sara Brandigampala, jedna od koatorki studije, takođe, sumnja na upotrebu droga kao mogućnost ovakvog stanja.
Iako studija ukazuje na sve veću učestalost psihotičnih poremećaja bez jasnog uzroka, u široj slici, psihijatri kažu da ranije dijagnoze mogu pomoći ljudima da dobro žive sa šizofrenijom. Iz ICES-a navode da su potrebna dodatna istraživanja „kako bi se ispitali mogući faktori koji tome doprinose”.
Istraživački tim smatra da su osobe kojima je dijagnostikovana psihoza „češće muškarci” i da „češće žive u četvrtima s niskim prihodima”.
„Pojedinci s psihotičnim poremećajima suočavaju se sa značajnom bolešću i rizikom od prerane smrti i često zahtevaju značajne zdravstvene usluge i socijalnu podršku. Posledično, posmatrani trendovi postavljaju važna pitanja o mogućim uzrocima i posledicama sve većeg broja dijagnoza psihotičnih poremećaja ”, navodi Miran.
Još neka istraživanja pokazala su da su pripadnici generacije Z, koji su danas uglavnom u dvadesetim godinama, anksiozniji i osetljiviji na uvrede nego starije generacije.
