Kada dati prvi telefon detetu?
Ako želite da izbegnete probleme sa mentalnim zdravljem, težinom i snom, najnovija studija pokazuje do koje godine ne biste trebalo da svom detetu date prvi pametni telefon. Većina dece danas ima pametne telefone. Iako su oni često korisni za bezbednost dece (kroz redovan kontakt sa roditeljima ili starateljima, zbog roditeljskog nadzora, praćenja detetovih aktivnosti i slično), davanje telefona prerano može da izazove niz problema, kažu stručnjaci.
Istraživanje objavljeno u časopisu „Pedijatrija” pokazuje da se deca koja počnu da koriste mobilne telefone pre 12. godine suočavaju sa većim šansama da postanu gojazna, depresivna i da razviju poremećaj spavanja.
Iako istraživanje direktno ne dokazuje da telefoni izazivaju ove probleme, ali pokazuje jasnu povezanost koja bi trebalo da navede roditelje da razmisle pre nego što se odluče da detetu nabave prvi telefon pre ovog uzrasta.
Šta je studija otkrila?
Američka studija o razvoju mozga (ABCD) pratila je više od 10.000 dece i tinejdžera starosti od devet do 16 godina putem opsenih dugoročnih istraživanja razvoja i zdravlja dečjeg mozga. Istraživači su proučavali kako je posedovanje pametnog telefona u uzrastu od 12 godina uticalo na mentalno zdravlje, telesnu težinu i spavanja.
Istraživanje je otkrilo da su deca koja su u ranoj dobi počela da koriste pametne telefone razvila veće rizike za depresiju, gojaznost i poremećaje spavanja. Studija je pokazala da deca koja su dobila svoj prvi pametni telefon u uzrastu od 12 godina razvila depresiju u 30 odsto slučajeva, gojznost po stopi od 40 odsto i da je više od 60 odsto ispitanika imalo poremećaje spavanja, odnosno nedostatak sna, u poređenju sa svojim vršnjacima bez telefona.
Studija takođe pokazuje da se deca koja počnu da koriste pametne telefone pre 12. godine suočavaju sa povećanim zdravstvenim rizicima koji rastu za 10 odsto sa svakom narednom godinom ranijeg korišćenja.
Zašto treba dati prvi telefon tek sa 12 godina?
Uzrast od 12 godina istraživači su odredili kao kritični prag jer ova razvojna faza uključuje brze promene u mozgu i hormonske promene koje se javljaju kada deca prelaze iz detinjstva u adolescenciju. Mozak dvanaestogodišnjaka razvija povećanu osetljivost na povratne informacije sa društvenih mreža, odobravanje vršnjaka i onlajn obaveštenja, te su njihove emocionalne reakcije intenzivnije.
Studija je pokazala da davanje pametnih telefona detetu pre 12. godine ometa tipičan razvoj obrazaca spavanja, fizičke aktivnosti i društvenih veština licem u lice. Jedan od autora studije objasnio je da dvanaestogodišnjaci i šesnaestogodišnjaci prolaze kroz različite emocionalne faze, iako koriste iste uređaje.
Kako je rana upotreba telefona utiče decu?
Kao što smo spomenuli studija pokazuje da deca koja dobiju pametne telefone u ranom uzrastu imaju veći rizik od gojaznosti jer provode više vremena sedeći igrajuči igrice, gledajući video-snimke i listajući društvene mreže (iako nemaju dovoljno godina da budu na njima).
Deca koja provode veliki deo dana gledajući u ekrane razvijaju navike konzumiranja većih količina grickalica i zaslađenih pića, što dovodi do povećanja telesne težine kroz nesvesno jedenje. Utvrđeno je da se rizik od gojaznosti povećava sa svakom dodatnom godinom korišćenja telefona, počevši već od četvrte godine života. Pored toga deca se bave i sve manje fizičkom aktivnošću, što dodatno utiče na kilažu.
Takođe, deca koja koja počnu da koriste pametne telefone pre dvanaestog rođendana češće razvijaju depresiju i druge emocionalne probleme. Studija je pokazala da čak 6,5 odsto dvanaestogodišnjaka koji su koristili pametne telefone razvilo depresiju, dok je taj procenat iznosio 4,5 odsto kod dece bez pametnih telefona.
Istraživači su identifikovali tri moguća razloga zbog kojih deca koja rano koriste pametne telefone razvijaju depresiju, a to su: češće poređenje sa drugima, izloženost internet nasilju i osećaj isključenosti iz društvenih grupnih razgovora (ukoliko ne poseduje pametni telefon).
Deca koja su posedovala pametne telefone u uzrastu od 12 godina imala su više problema sa snom u poređenju sa vršnjacima bez telefona, a problem je bio izraženiji kod dece koja su telefon dobila u još mlađem uzrastu. Vreme provedeno pred ekranom pre spavanja i izlaganje plavom svetlu ometa proizvodnju melatonina i dovodi do lošijeg kvaliteta sna.
Poremećaji sna, u kombinaciji sa simptomima depresije i promenama telesne težine, stvaraju začarani krug koji se vremenom pojačava.
Istraživanje pokazuje povezanost između posedovanja telefona i navedenih zdravstvenih problema, ali ne dokazuje da telefoni direktno izazivaju te probleme. Ipak, cela studija pokazuje da to nisu zanemarljivi podaci i da ih ne treba ignorisati – ni roditelji, ni lekari.
Šta roditelji treba da urade?
Studija pruža roditeljima važne informacije o tome kada bi trebalo dozvoliti deci da počnu da koriste pametne telefone. Preporučuje se da roditelji o tome odlučuju podjednako savesno kao i pri donošenju odluka o odlasku u krevet, ishrani i fizičkoj aktivnosti dece.
Stručnjaci savetuju:
- Sačekati da dete napuni najmanje 12 godina pre nego što dobije prvi pametni telefon
- Početi sa telefonom ili pametnim satom koji omogućavaju pozive i poruke, ali blokiraju internet i društvene mreže
- Pravilo bez telefona u spavaćoj sobi, tokom jela i gledanje u ekran pred spavanje
- Pratiti šta dete radi na internetu, ali i kakve društvene odnose gaji i kakvog je emocionalnog stanja
Šta roditelji mogu da pitaju pedijatra:
- Da li dete pokazuje dovoljnu emocionalnu zrelost za korišćenje pametnog telefona?
- Kako postaviti pravila o vremenu pred ekranom i snu?
- Da li postoje znaci depresije, anksioznosti ili naglog povećanja telesne težine?
- Da li je preporučljivo početi sa osnovnim uređajem pre prelaska na potpuno funkcionalan pametni telefon?
